Esra Ertan
Nisan 2022’de Notos Kitap tarafından yayımlanan ‘Yeryüzü Kitabı’, Fulya Kılınçarslan’ın ‘Sedir Ağacı ve Kuzgun’ isimli romanından sonraki birinci hikaye kitabı. On bir hikayenin yer aldığı ‘Yeryüzü Kitabı’, ismiyle işaret ettiği üzere bir kosmos tasviri/anlatısı. Fulya Kılınçarslan, avukat olmakla birlikte Ankara Üniversitesi’nde Rus Lisanı ve Edebiyatı kısmında eğitim alıyor. Bu eğitimin muharririn lisana ve lisanın anlatı içindeki/üzerindeki imkanlarıyla ilgili kanılarını, uğraşını temsil eden bir yanı olmalı. Kitabın son hikayesi “Kurtlar Ülkesi”, muharririn eğitimini aldığı Rusçanın ve Rus edebiyatının etki ettiği coğrafyanın temsiliyet kazandığı bir anlatı.
Her hikayenin kendi içinde bir bütünlüğü olduğunu söylemek mümkün görünse de muharririn metinler ortasındaki temasla yalnızca bütünlüklü birer anlatı çatısı kurmayı tasarladığını söylemek bana kalırsa güç. Bu tavrın, okurun anlatıyla baş başa kaldığı o biricik ânın sürdürülebilirliği ya da okuma hazzı konusunda ikircikli bir pozisyonu var. Fulya Kılınçarslan’ın muharrir olarak lisan konusunu önemsediği hikayelerin atmosferi, sorunları, kahramanları ve yer tercihleriyle ön plana çıkıyor. Lisanın imkânlarını metnin içinde deneysel bir tutumla deneyim ediyor. Deneysel diyorum yani deniyor, lisanla neler yapabileceğini denerken bunu metnin kendisini de zenginleştiren bir süreç haline dönüştürüyor. Bu eforu hikayelerin inşasında belirleyici bir durum. Öte yandan hikaye lisanının, bugün birçok yaratıcı alanda söylenegelen tabirle masalsı bir melodisi olduğunu duyumsuyor okur. Bu haliyle hikayelerin duyumsatıcı bir lisanı olduğunu da söyleyeyim.
Doğu’nun masal geleneği, halk masalları, paganist anlatılar ‘Yeryüzü Kitabı’ndaki hikayelerle dirsek teması içinde ve Kılınçarslan’ın yarattığı cihan bildiğimiz vakit ve yer kavramının gerçekliğiyle oynar üzere. ‘Yeryüzü Kitabı’ndaki hikayeler yer sözlüğünü de açıp bahsi geçen bu yerlerin nerede olduğunu ya da dünyada bir yerde nitekim olup olmadıklarını bulma, bilme dileği yaratıyor. Lakin bilme dileği, mitolojik öğelerin tarihi anlatılarla kesiştiği noktada kıymetini yitiriveriyor. Bu dilsel uğraş, hikayelerin tamamına hâkim olan gizem hissini da devamlılık içinde besliyor. Bu noktada şunu sormam gerek: Kitapta yer alan on bir hikayenin de bu ağır gizem hissini koruma etmesinin okur açısından karşılığı ne olabilir? Elbette yazımın gayesi okurun yazıyla bağlantısına müdahale etmek ya da muharririn lisan eforunu göz gerisi eden bir yorum ortaya çıkarmak değil. Yazı lisanıyla birlikte hikaye karakterlerinin de kendi varoluşları/gerçekleri üzerine birbirleriyle geliştirdikleri diyalogların bu gizemi çoğaltan inşası metni yoruyor olabilir mi? Hiç kuşkusuz metinler bir defa okunmak için yazılmıyor. Anlaşılmak için, hatırlanmak için, edebi okuma hazzının tekrarlanması için ve öteki sebeplerle tekraren okunuyorlar. ‘Yeryüzü Kitabı’ da temel olarak bizi biz yapan her şeyle ortamızda gitgide derinleşen hudutların, bariyerlerin, manilerin metalik ve boğuk sesini işittiğimiz bir anlatı. Kitabın art kapağında da söz edildiği üzere bastıkları toprağa, konuştukları lisana, yaptıkları işe, yaşadıkları vakte yabancı olanların/kalanların ve bununla ömrünün muhtemel yollarını bulma, buna hazır olma gayretinin anlatısı. Fakat bu gayretin hikayelerdeki gizemli telaffuzun, çok şahıslı, çok lisanlı biçim inşasının harcında bir kesim kaybolduğu hissini taşıyorum. Birtakım metinlerin biz okurlardan çalışkanlık bekliyor olma ihtimalini göz gerisi etmiyorum. Lakin yazıda derinlik yaratma uğraşının vakit zaman lisanı ağırlaştırdığı, önünü tıkadığı durumlar da kelam konusu olabilir.
Fulya Kılınçarslan’ın cihanında sonları, ülkeleri aşkın biçimde tarihi ve politik referanslar da belirleyici. Bu referansların en ağır olduğu hikaye “Kurtlar Ülkesi”. Kitabın son hikayesi olmakla birlikte bir cins novella. İki kısımdan oluşuyor ve bu kısımlar de kendi içlerinde kısımlara ayrılıyor. Şov çağının bir resmi olmakla birlikte bağlantıların, geçmişin ve bugünün buharlaşan şeffaf bağlarını öykü ediyor. Bunu yaparken içsel bir dünyanın işareti olan beyaz kurt hikayeye ismini verdiği üzere, okurun okuma pratiğine de rehberlik ediyor. “Kurtlar Ülkesi” fark ediyoruz ki kitabın birinci hikayesi olan “İki Dünya Arasında” ile dolantılı biçimde bağlanıyor ve birinci hikaye bu ilişkiyle güçlü bir mana kazanıyor. Bu haliyle hikayelerin matematiği bir çember oluşturuyor güya.
‘Yeryüzü Kitabı’nı okurken Alman direktör Nicolette Krebitz’in “Wild” (2016) isimli sinemasını anımsadım. Birinci ve son hikayenin birbiriyle tamamlanması ve her iki hikayenin kahramanı olan Renda’nın dönüşümü bana “Wild”daki bayan oluşu, hayvan oluşu/oluş sürecini hatırlattı. Yaratıcı sanatın gücünü bu türlü güçlü hissettiren bu sinemanın ‘Yeryüzü Kitabı’nın okurunun gözünden kaçmamasını diliyorum.